Тахографи во комбиња од 1 јули 2026: кој мора да има тахограф и што е сѐ уште нејасно

На 1 јули 2026 правилата на ЕУ за времето на возење, паузите и периодите на одмор, како и обврската за користење тахограф, се проширија на комбињата и лесните камиони над 2,5 тони што превезуваат стоки на меѓународни патувања во рамките на ЕУ, ЕЕП и Швајцарија или во каботажа. Дотогаш овие правила важеа само за товарните возила над 3,5 тони. Промената доаѓа од Пакетот за мобилност I, кој ЕУ го донесе во 2020 година.

Овој водич објаснува кого опфаќа правилото, што бара од возачите и од компаниите и што е сѐ уште нејасно за патувањата до земји како Северна Македонија, Србија или Албанија и за комбињата регистрирани таму. Ја одразува состојбата во изворите наведени на крајот, заклучно со последното ажурирање.

Правилото накратко

• Возила: товарни возила чијашто највисока дозволена маса, вклучително и приколката или полуприколката, е над 2,5 тони, а не повеќе од 3,5 тони.
• Патувања: меѓународен превоз на стоки во рамките на ЕУ, ЕЕП и Швајцарија и каботажа. Домашниот превоз што превозникот го врши во сопствената земја не е опфатен, а за патувањата што делумно минуваат надвор од тоа подрачје важи AETR.
• Намена: превоз за наем или надомест и превоз за сопствени потреби кога возењето е главна дејност на возачот. Превозот за сопствени потреби што го вршат лица за кои возењето не е главна дејност е изземен.
• Што важи: правилата за возење и одмор од Регулативата (ЕЗ) бр. 561/2006, паметен тахограф од втора верзија (G2V2) и правилата на ЕУ за упатување возачи.
• Од: 1 јули 2026.

Правната основа е Регулативата (ЕУ) 2020/1054, која ја додаде новата категорија возила во член 2 од Регулативата (ЕЗ) бр. 561/2006, со важност од 1 јули 2026. Европскиот орган за работа ја сумира промената како време на возење и одмор, паметни тахографи и упатување возачи за лесните комерцијални возила во прекуграничниот превоз.

Дали вашето комбе е опфатено? Четири прашања

1. Дали највисоката дозволена маса е над 2,5 тони? Сметајте ја и приколката. Комбе со дозволена маса од 2,2 тони што влече приколка со дозволена маса од 750 kg образува комбинација од 2,95 тони.
2. Дали комбето превезува стоки преку граница или врши каботажа? Каботажа е превоз во друга земја што го врши превозник од странство. Комбе што работи само во својата матична земја не е опфатено.
3. Дали превозот е за наем или надомест? Превозот на стоки за клиенти за плаќање е таков. Превозот на сопствени стоки или опрема може да биде изземен, како што објаснува следниот дел.
4. Каде е регистрирано комбето и каде минува патувањето? Патување што делумно минува надвор од ЕУ, ЕЕП и Швајцарија може да потпадне под AETR наместо под правилата на ЕУ. Токму тука се отворените прашања.

Исклучоци што треба да ги проверите

Регулативата (ЕЗ) бр. 561/2006 наведува повеќе исклучоци. За комбињата најважни се три:

• Сопствени потреби: возила од 2,5–3,5 тони што превезуваат стоки за сопствени потреби на компанијата или на возачот, кога возењето не е главна дејност на лицето што вози (член 3(ha)).
• Материјали и опрема до 100 km: возила до 7,5 тони што превезуваат материјали, опрема или машини за работата на возачот или доставуваат стоки произведени на занаетчиски начин, во радиус од 100 km од базата на компанијата, кога возењето не е главна дејност и превозот не е за наем или надомест (член 3(aa)).
• Некомерцијален превоз: возила до 7,5 тони што се користат за некомерцијален превоз на стоки (член 3(h)), односно превоз што не носи приход и не е поврзан со професионална или комерцијална дејност.

Дали важи исклучок зависи од секое патување, а не од возилото. Ако вашите комбиња вршат и превоз за сопствени потреби и работа за клиенти, проверете го секој вид патување одделно.

Што бараат правилата

Возење, паузи и одмор

• Дневно возење од најмногу 9 часа, кое може да се продолжи на најмногу 10 часа двапати неделно.
• Најмногу 56 часа возење во една недела и 90 часа во кои било две последователни недели.
• Пауза од најмалку 45 минути по 4,5 часа возење, која може да се подели на 15 минути, а потоа 30 минути.
• Дневен одмор од најмалку 11 часа, кој може да се подели на 3 и 9 часа или да се скрати на 9 часа најмногу трипати меѓу два неделни одмора.
• Неделен одмор од најмалку 45 часа. Во кои било две последователни недели возачот мора да искористи два редовни неделни одмора или еден редовен и еден скратен неделен одмор од најмалку 24 часа, а скратувањето мора да се надомести во еден дел пред крајот на третата недела што следи. Возачите во меѓународниот превоз на стоки можат, под одредени услови, да искористат два скратени неделни одмора по ред надвор од земјата во која е основана нивната компанија. Редовниот неделен одмор не смее да се користи во возилото.

Паметниот тахограф

Опфатените комбиња мора да имаат паметен тахограф од втора верзија, познат како G2V2. Тој ги евидентира активностите на возачот и совозачот, преку сателит ја евидентира позицијата на возилото во одредени моменти и автоматски ги евидентира преминувањата на границите. Само монтери, работилници и производители на возила овластени од надлежните органи смеат да вградуваат или поправаат тахограф.

• Картичка на возач: секој возач ја вметнува својата лична картичка пред да почне да вози, а ниту еден возач не смее да има повеќе од една важечка картичка.
• Картичка на компанијата: се издава на транспортната компанија и ѝ овозможува да ги заклучи своите податоци во тахографот и да ги прикажува, презема и печати.

Евиденција и преземање на податоците

• Преземајте ги податоците од возилската единица најмалку на секои 90 дена, а од секоја картичка на возач најмалку на секои 28 дена, како што бара Регулативата на Комисијата (ЕУ) бр. 581/2010.
• При контрола на патот, возачите мора да можат да покажат евиденција за тековниот ден и за претходните 56 дена.
• Чувајте ги преземените датотеки на безбедно: тие се евиденцијата на компанијата за возењето и одморот.

Упатување возачи

Правилата на ЕУ за упатување возачи важат и за опфатените комбиња. Според Европскиот орган за работа, возачот е упатен при каботажа и при превози меѓу трети земји, но не и при билатерални патувања до или од земјата во која е основан работодавачот, ниту при транзит. Изјавите за упатување се поднесуваат преку порталот на ЕУ RTPD.

Патувања под AETR и комбиња од Северна Македонија, Србија и Албанија

За патувањата што делумно минуваат надвор од ЕУ, ЕЕП и Швајцарија и за комбињата регистрирани надвор од ЕУ одговорот е помалку јасен, и токму тука започнуваат повеќето прашања од балканските превозници.

Член 2 од Регулативата (ЕЗ) бр. 561/2006 ја поставува рамката. Правилата на ЕУ важат, без оглед на земјата на регистрација, за превозот што се врши целосно во рамките на ЕУ или меѓу ЕУ, Швајцарија и земјите од Европскиот економски простор. За меѓународните патувања што делумно минуваат надвор од тоа подрачје, наместо нив се применува AETR, и тоа за целото патување, за возилата регистрирани во ЕУ или во земја што е страна на AETR.

AETR е спогодбата на ОН за работата на екипажите на возилата што вршат меѓународен патен превоз. Меѓу нејзините 53 страни се Северна Македонија, Србија, Албанија, Босна и Херцеговина, Црна Гора, Турција, Украина и Република Молдавија, како и земјите-членки на ЕУ и Обединетото Кралство.

Спогодбата AETR ги опфаќа товарните возила над 3,5 тони. Во мај 2025 година Советот на ЕУ ја утврди позицијата на ЕУ за предлогот AETR да се усогласи со неодамнешните измени на Регулативата (ЕЗ) бр. 561/2006, со што таа граница би се намалила на 2,5 тони. Кога го ажуриравме овој водич, не најдовме усвоена измена. Стручниот печат во мај и јуни 2026 објави дека прашањето е сѐ уште отворено за комбињата од земјите надвор од ЕУ, а EXPO во мај објави дека следното гласање за измената се очекува во октомври 2026.

Во пракса, тоа остава четири ситуации:

• Комбе регистрирано во ЕУ, над 2,5 тони, на патување во рамките на ЕУ, ЕЕП и Швајцарија, на пример комбе регистрирано во Бугарија што превезува стоки за клиент од Софија до Виена: опфатено е.
• Комбе регистрирано во ЕУ на патување што делумно минува надвор од тоа подрачје, на пример од Софија до Скопје: за целото патување важи AETR наместо правилата на ЕУ, а спогодбата AETR не е проширена на комбињата. Европската комисија го објаснува ова правило со пример на возило што работи меѓу Романија и Северна Македонија. Ако истото комбе врши и опфатени патувања во рамките на ЕУ, за нив му е потребен паметен тахограф.
• Комбе регистрирано во земја на AETR на патување во ЕУ, на пример од Скопје до Минхен: патувањето потпаѓа под спогодбата AETR, која не е проширена на комбињата, па не е јасно дали е потребен паметен тахограф.
• Комбе од земја надвор од ЕУ на операција што се врши целосно во рамките на ЕУ, онаму каде што таква операција воопшто е дозволена: правилата на ЕУ за возење и одмор важат без оглед на земјата на регистрација. Правилата на ЕУ за вградување тахографи се напишани за возила регистрирани во ЕУ, затоа прашајте ги органите како мора да се води евиденцијата.

Дополнително прашање се картичките на возачите. Според Европската комисија, Босна и Херцеговина и Србија се страните од Западен Балкан во Договорот за Транспортната заедница што ги имаат сертификатите потребни за издавање картички за паметни тахографи. Возачите што живеат на друго место во регионот, на пример во Северна Македонија, Албанија или Црна Гора, треба да проверат кои тахографски картички ги издаваат нивните органи.

Обединетото Кралство

Обединетото Кралство има свои правила со ист ефект: упатството на GOV.UK наведува дека од 1 јули 2026 паметен тахограф од втора верзија мора да биде вграден во товарните возила над 2,5 тони што се користат за меѓународни патувања за наем и надомест.

Лиценцата на Заедницата

Поврзано правило важи од 21 мај 2022: на превозниците основани во ЕУ што превезуваат стоки меѓународно за наем или надомест со возила над 2,5 тони им е потребна лиценца на Заедницата. Возилата со дозволена маса во натоварена состојба до 2,5 тони се изземени според Регулативата (ЕУ) 2020/1055, покрај другите исклучоци во Регулативата (ЕЗ) бр. 1072/2009.

Список за проверка за превозниците

1. Направете список на сите комбиња и лесни камиони со нивната највисока дозволена маса и забележете кои влечат приколки.
2. Означете ги возилата што минуваат граници или вршат каботажа и проверете дали секој вид патување е за наем или надомест или за сопствени потреби.
3. Нека овластена работилница вгради и калибрира паметен тахограф G2V2 во секое опфатено комбе.
4. Поднесете барање за картичка на возач за секој возач на кој му е потребна, како и за картичка на компанијата.
5. Воспоставете рутина за преземање на податоците од возилските единици најмалку на секои 90 дена и од картичките на возачите најмалку на секои 28 дена и чувајте ги датотеките.
6. Обучете ги возачите за тахографот: вметнување на картичката, користење на прекинувачот за режими и рачни внесувања.
7. Проверете дали вашите возачи се упатени при каботажа и при превози меѓу трети земји и поднесете изјави за упатување кога се упатени.
8. Ако вашата компанија е основана во ЕУ, проверете дали има лиценца на Заедницата за меѓународен превоз со комбиња над 2,5 тони.
9. Ако вашите комбиња се регистрирани надвор од ЕУ или работат на патувања што делумно минуваат надвор од ЕУ, ЕЕП и Швајцарија, проверете ја позицијата за AETR и практиката на контрола во секоја земја на вашите рути.

Чести грешки

• Сметање на масата на комбето без приколката. Границата е највисоката дозволена маса на целата комбинација.
• Третирање на секое патување како превоз за сопствени потреби. Доволна е една работа за клиент во странство и комбето е опфатено за тоа патување.
• Заборавање на рокот од 28 дена за картичките на возачите. Тој е нов за возачите што возат само комбиња, а и за нивните менаџери.
• Користење на редовниот неделен одмор во комбето. Правилата го забрануваат тоа во комбиња, исто како и во камиони.
• Претпоставката дека комбе од земја на AETR е изземено затоа што спогодбата AETR сѐ уште не е изменета, без да се проверат рутата и практиката на контрола.

Каде помага Fleet Hero, а каде не

Fleet Hero, апликацијата на Office Hero за управување со возен парк, не заменува тахограф, алатка за преземање или алатка за анализа. Помага во планирањето околу нив:

• Записот на секое возило ја содржи највисоката дозволена маса, а комбињата што вршат меѓународна работа можете да ги означите и да ги чувате во еден список.
• Со тракер поврзан со тахографот, како Teltonika FMC650, мапата во живо и профилот на возачот ги прикажуваат картичките, тековната активност и преостанатото време на возење, онака како што ги пријавува тахографот.
• За секое возило Fleet Hero го проценува и времето на возење од палењето и од брзината. Овие проценки помагаат при планирањето, но не се тахографска евиденција.

Fleet Hero не презема датотеки од картичките на возачите или од возилските единици и не ги анализира за прекршоци. За комбињата, најпрвин прашајте нѐ дали тракер може да се поврзе со моделот на тахограф што го имате.