Сметководство во повеќе валути: девизни курсеви, курсни добивки и ревалоризација на крајот на месецот

Трите валути во една девизна трансакција

Секоја фактура, влезна фактура или ставка од банкарски извод во странска валута вклучува до три валути. Нивното разграничување е првиот чекор кон книги во кои бројките се совпаѓаат.

• Валута на трансакцијата: валутата на документот, на пример евра на фактура до клиент во Германија.
• Функционална валута: валутата во која се водат вашите книги. IAS 21, меѓународниот стандард за девизните курсеви, ја дефинира како валута на примарното економско окружување во кое работи компанијата.
• Валута на презентирање: валутата во која се прикажуваат финансиските извештаи, кога таа се разликува од функционалната валута.

За компанија чиишто цени, трошоци и плати главно се утврдени во денари, функционалната валута е денарот, дури и кога многу од нејзините фактури се во евра. Одлучете за неа пред да прокнижите што било. Секој следен чекор, од книжењето на фактура до ревалоризацијата на банкарска сметка, се претвора во функционалната валута, а нејзината подоцнежна промена е значајна промена што треба да ја испланира вашиот сметководител.

Кој девизен курс: на ЕЦБ или на НБРСМ?

За компаниите во Северна Македонија најважни се два официјални извора: Европската централна банка (ЕЦБ) и Народната банка на Република Северна Македонија (НБРСМ). Тие објавуваат посебни курсни листи, а двете листи се тесно поврзани.

Референтни курсеви на еврото на ЕЦБ

ЕЦБ објавува референтни курсеви на еврото во однос на 29 валути, обично околу 16:00 часот по средноевропско време, секој работен ден освен во деновите кога TARGET не работи. Курсевите произлегуваат од дневна постапка на усогласување меѓу централните банки низ Европа. ЕЦБ наведува дека курсевите се објавуваат само за информативни цели и силно го обесхрабрува нивното користење за трансакции, затоа проверете кој курс го очекуваат вашите даночни и сметководствени правила. Денарот не е на листата на ЕЦБ.

Средни курсеви на НБРСМ за денарот

НБРСМ објавува курсна листа со средни курсеви: цената во денари на една единица од секоја наведена валута, заокружена на четири децимали. Нејзината одлука за начинот на формирање и објавување на средните курсеви се применува од ноември 2022, а три од нејзините правила се важни тука.

• Курсот на еврото е просекот на куповните и продажните котации на банките што го поддржуваат девизниот пазар, во 16:00 часот секој работен ден.
• Курсевите на другите валути се пресметуваат од референтните курсеви на еврото на ЕЦБ. За валута што ЕЦБ не ја објавува и во деновите кога TARGET не работи и ЕЦБ не објавува ништо, НБРСМ користи пазарни курсеви.
• Листата се објавува до 18:00 часот во работните денови и важи од 00:00 часот следниот ден сѐ додека не ја замени нова листа, па викендите и државните празници секогаш се покриени.

Бидејќи НБРСМ ги изведува своите други курсеви од курсевите на ЕЦБ, курсот на доларот пресметан преку еврото е многу близу до курсот на доларот што го објавува самата НБРСМ. Малите разлики што остануваат потекнуваат од времето и заокружувањето, што е уште една причина да запишувате од каде потекнува секој курс.

Од јануари 2002 година НБРСМ го таргетира девизниот курс на денарот во однос на еврото како посредна цел на својата монетарна политика. Затоа курсните разлики на салдата во евра обично се мали, додека салдата во долари, фунти или швајцарски франци се движат заедно со курсот на самото евро во однос на тие валути и можат да се менуваат многу повеќе.

Кој извор да се користи

Следете ги правилата што важат за вашите книги и прашајте го вашиот сметководител кога не сте сигурни. Кој и да е изворот, бидете доследни: користете ист извор за ист вид трансакција, чувајте ги курсот и неговиот датум со секој документ и користете еден извор за секоја ревалоризација.

Книжење на фактура во странска валута

Според IAS 21, девизната трансакција првично се евидентира во функционалната валута по спот курсот меѓу двете валути на датумот на трансакцијата. За продажба, тоа е датумот кога продажбата се признава, кој често е датумот на фактурата. Земете фактура од 10.000 евра со датум 20 март: по илустративен курс од 61,50 денари за евро, таа се книжи како побарување од 615.000 денари, со соодветниот приход.

Кога датумот на документот паѓа во викенд или на државен празник, нема нов курс на ЕЦБ за тој ден и се применува најновиот претходен курс. Листата на НБРСМ секогаш има курс за денот, бидејќи секоја листа важи до следната.

Реализирани и нереализирани курсни разлики

Курсните разлики настануваат кај монетарните ставки: готовината, салдата на банкарските сметки, побарувањата, обврските и заемите, кои ќе се подмират со фиксен или одредлив број единици валута. IAS 21 ги признава разликите во добивката или загубата во периодот во кој настануваат. Тие се од два вида.

Реализирани: кога фактурата е платена

Побарувањето се подмирува по курсот на датумот на плаќање. Ако клиентот од примерот плати на 15 април, кога курсот е 61,58, добивате 615.800 денари наспроти побарување прокнижено на 615.000: реализирана добивка од 800 денари. Да паднел курсот, разликата ќе беше загуба. Кај влезната фактура е обратно: ако ја платите кога странската валута поскапела, тоа ве чини повеќе денари отколку што сте прокнижиле, што е загуба.

Нереализирани: отворени салда на датумот на известување

На крајот на секој извештаен период, монетарните ставки што се сѐ уште отворени се преведуваат по курсот на затворање, односно по спот курсот на тој датум. Ако фактурата е неплатена на 31 март, а курсот е 61,53, побарувањето сега вреди 615.300 денари: нереализирана добивка од 300 денари за март. Нереализирана е затоа што сѐ уште не се движеле пари, а курсот може да се промени пред тоа да се случи.

Немонетарните ставки што се водат по историски трошок, како основните средства, залихите и авансите, го задржуваат курсот од првобитната трансакција и не се ревалоризираат, па не создаваат курсна разлика.

Ревалоризација на крајот на месецот, чекор по чекор

Ревалоризацијата е начинот на кој нереализираните разлики стигнуваат во книгите. Можете да ревалоризирате на крајот на секој месец, за месечните резултати да го покажуваат ефектот од движењето на курсевите, или само на датумите на известување што ги бараат вашите правила. Уредната ревалоризација на крајот на месецот следи шест чекори.

1. Проверете дали курсот на затворање за секоја валута е евидентиран, без разлика дали доаѓа од ЕЦБ, од НБРСМ или е внесен рачно.
2. Прокнижете ги сите фактури, влезни фактури и плаќања од периодот и усогласете ги девизните банкарски сметки.
3. Направете список на секое отворено побарување и обврска и на секое девизно салдо во банка, со неговата сметководствена вредност во функционалната валута.
4. Преведете го секое од нив по курсот на затворање; разликата од сметководствената вредност е нереализираната добивка или загуба.
5. Прокнижете ги разликите на сметките за нереализирана добивка и загуба.
6. Одлучете како почнува следниот период: сторнирајте го книжењето на неговиот прв ден или пренесете ги ревалоризираните износи.

Сторно на првиот ден или пренесување?

Двата методи даваат ист вкупен износ; се разликуваат по тоа каде се прикажува секој дел. Со сторно на првиот ден од следниот период, секоја отворена ставка се враќа на курсот по кој е прокнижена, а плаќањето подоцна ја реализира целата разлика меѓу курсот на книжење и курсот на плаќање. Без сторно, отворената ставка го задржува ревалоризираниот износ, а разликата реализирана при плаќањето се мери од последната ревалоризација.

Чести грешки што треба да ги избегнете

• Курс 1 меѓу две валути. Ако фактура во евра ја прокнижите како едно евро да е еден денар, ќе ги изобличите сите збирови што следат. Курсот што недостасува треба да го запре книжењето, а не да се погодува.
• Нема запис за изворот. Чувајте ги изворот и датумот на секој курс, за ревизорот да може да ја проследи секоја бројка.
• Ревалоризација на немонетарни ставки. Основните средства и залихите што се водат по историски трошок го задржуваат својот првобитен курс.
• Двојна ревалоризација. Извршете една ревалоризација по период. Ако некое извршување било погрешно, исправете го во истиот период: сторно со датум во следниот период ги остава двете извршувања во овој.
• Заборавени банкарски сметки. Салдото на банкарска сметка во евра е монетарна ставка и се ревалоризира како побарување.
• Стари курсеви на нови документи. Курс што е неколку дена постар од датумот на документот заслужува уште еден поглед.

Валути што преминуваат на евро

Кога една земја ќе го воведе еврото, ЕЦБ престанува да објавува курс за нејзината стара валута, а НБРСМ потоа ја отстранува таа валута од својата листа. Бугарија го воведе еврото на 1 јануари 2026 по фиксен курс на конверзија од 1,95583 лева за евро, па левот сега не се појавува на ниту една од двете листи. Салдата што биле во левови се претвораат во евра по тој фиксен курс.

Како Finance Hero работи со повеќе валути

Еве што прави за вас Finance Hero, сметководствената апликација на Office Hero, и каде сѐ уште книжите рачно.

• Секоја компанија почнува со еврото како функционална валута. Ако вашата функционална валута е денарот, префрлете се на денари пред да се прокнижи првиот налог: потоа функционалната валута не може да се промени.
• Ги вчитува референтните курсеви на еврото на ЕЦБ секој работен ден на TARGET, а листата на НБРСМ за денарот секој ден, вклучително и викендите, и го чува изворот на секој курс.
• Секој документ го зема најновиот евидентиран курс со датум до неговиот сопствен датум, а документ без евидентиран курс не се книжи додека не се вчита или внесе курс.
• Плаќањата направени од екранот „Плаќања кон добавувачи“ автоматски ја книжат реализираната разлика откако ќе се постават сметките за добивка и загуба. За другите плаќања, вклучително и оние евидентирани на фактура или на влезна фактура, и за спарувањата со банкарски изводи, потребен е рачен налог за разликата.
• Ревалоризацијата на крајот на месецот ги опфаќа отворените побарувања и обврски и девизните салда во банка, со преглед пред да се прокнижи што било. Извршете ја на последниот ден од периодот: таа ги вреднува фактурите и влезните фактури што се отворени во тој момент, а извршување потврдено пред да почне следниот период автоматски се сторнира на првиот ден од тој период. Подоцнежно извршување се сторнира рачно.
• Оставете го автоматското сторно вклучено: секоја ревалоризација ги мери отворените фактури и влезни фактури од курсот по кој се прокнижени, па очекува претходното извршување да биде сторнирано.
• Салдото на банката се споредува со салдото на нејзината сметка во главната книга, затоа секое движење на банката, вклучително и почетното салдо, книжете го на сопствена сметка во главната книга.
• Фактура вреднувана по курс што е повеќе од 7 дена постар од датумот на издавање се означува со „Застарен курс“.

Страницата на Finance Hero за повеќе валути, со линк подолу, ги прикажува екраните и пакетите.